محمود کیانوش «پدر شعرکودک ایران» یکی از شاعران معاصر است که اشعاری ساده و بی پیرایه می سراید. شعر او بازتاب اندیشه ها و تاملات وی در پیوند و ارتباط ذاتی انسان و طبیعت است. کیانوش شاعری است که ذهنش سرشار از مسایل مردم است. از میان آثار کیانوش 8 کتاب مخصوص شعر برای کودکان و نوجوانان است که عبارتند از: «زبان چیزها»، «طوطی سبز هندی»، «نوک طلایی نقره بال»، «باغ ستاره ها»، «بچه های جهان»، «طاق هفت رنگ»، «آفتاب خانه ما»، «شعر به شعر». اشعار کیانوش را از نظر سطح ادبی می توان قوی ترین نمونه اشعار به حساب آورد. صورخیال به خصوص تشبیه، استعاره و تشخیص، بن مایه اشعار او را تشکیل می دهند. سلیمان عیسی از شاعران برجسته سوری است که موضوع غالب اشعار او درباره وطن و حس قومی است. او بخش زیادی از قصایدش را به کودکان و به خصوص کودکان زجر کشیده عربی سروده است. او از صورخیالی استفاده می کند که به سادگی در ذهن کودک رسوخ کند؛ به خصوص از جهت انواع استعاره های اسمی، فعلی، مصرحه و مکنیه. در این مقاله سعی بر این است که اشعار کودکانه دو شاعر فارس و عرب (محمود کیانوش و سلیمان العیسی) از دیدگاه استعاره تحلیل و بررسی گردد.

الدراسات السیمیائیه الثقافیه تعتبر سبلا نظریه ومنهجیه بوصفها آلیات ناجعه للتحلیل الثقافی، قادره علی النظر فی العلاقات الحواریه التواصلیه للمجتمع البشری. إذ تبرز هذه العلاقات عبر المفاهیم الجوهریه للکون السیمیائی الذی رسمه یوری لوتمان، ومنها التقابل الثنائی، واللاتجانس، والمرکز والهامش، والحدود. ومن هذا المنطلق، تعتبر الثقافه انعکاسا للفکر الانسانی ومکونا جوهریا من مکونات المجتمع ومجسدا لهویته ومجمل سماته الممیزه ونتیجه الوعی الفردی او الجماعی بالذات. الثقافه والهویه تتشید خلال النصوص الادبیه؛ إذ الادب الاطفال کعتبه الهویه یشید بنایات الثقافه خلال الحوار مع القیم الاجتماعیه والوطنیه والقومیه و. . . ویعتبر نصا ثقافیا سیمیائیا ملفتا للاهتمام. یرتکز رائد شعر الاطفال فی العصر الحدیث سلیمان العیسی علی عالم الطفل خلال نغمات وترنیمات من وجهه نظر الطفل ویبنی الکون السیمیائی فی نصه، لیعالج قضیه الهویه الوطنیه للطفل العربی خلال رسم الحدود بین الذات والآخر. لضروره فهم دلالات النص الثقافی السیمیائی الادبی لادب الاطفال، یحاول المقال ان یدرس الکون السیمیائی لاشعار سلیمان العیسی لتمییز مجال "الانا" و"الآخر" ونوعیه العلاقات الحواریه بینهما بالمنهج التوصیفی-التحلیلی حسب رویه لوتمان. فبما ان الهویه الوطنیه تنشا عبر الوعی بالاشتراکات والتمایزات مع الآخر فی النظام المعرفی للاطفال فی موضوع الوطن فیوصل البحث إلی ان الشاعر یرسم الهویه الوطنیه للطفل فی إطار الکون السیمیائی عبر عالم الواقع والخیال باستدعاء عناصر الطبیعه الصامته والمتحرکه، ویرسم الحدود بین "الانا" و"الآخر" نتیجه الحوار المثمر بین النص والقارئ؛ إذ یدخل "الآخر القریب" من مواطنی الوطن، فی الفضاء الداخلی للکون الثقافی تفاعلا مع التراث القومی والعربی الإسلامی ویمنحه الشرعیه للوجود؛ ثم یجعل "الآخر البعید" من المحتلین والغزاه ضد معالم الکون الثقافی لیرسم الآفاق المستقبلیه للجیل القادم بالمقاومه امامه وإقصاءه وهو عامل التوتر، ویعتبره اللا ثقافی.

لتقنیه قناع الشخصیه قیمه فنیه کبیره؛ فتکسب دینامیتها الرمزیه والدرامیه فی الادب العربی الحدیث لبنیه الفاظ الشعر العربی دلالات موحیه غنیه بالشحنات التعبیریه الإبداعیه التی تقدر باکتساح حدود خطابات مباشره قریبه من الواقع الملموس علی بناء موقف جدید مرتبط بقیم الشاعر وتقالیده. هذا القناع بوصفه تکنیکا ادبیا متطورا من استدعاء الشخصیات، یحمل فی شعر سلیمان العیسی عده تعابیر ممنهجه متفاوته ویجنح إلی التمازج بین ملابسات الزمنین الماضی والحاضر لیدفع الشاعر إلی التعبیر عن الصراعات والتحدیات المعاصره الغالبه علی عمق تجاربه ویفرضه علی ردود فعل مثیره للخیال عن المواضیع الذاتیه والاجتماعیه فی ارجایه، طبعا مع الاستعانه بتقنیات مستهدفه تجعل خطابه معزولا عن مجرد سرد الاحداث الماضیه واستحضار الشخصیات المتتابعه علی طریقه وضعها فی شعره اسما هامشیا عابرا، بل یتقنع بقناع الشخصیات المختلفه او یسعی ان یدنو من قناعها لیقیم من خلاله علامات متقاربه بین نفسه والشخصیات المستحضره وایضا بین ظروف مجتمعه واحداث المجتمع الماضی آنذاک. تحاول هذه الدراسه بنهجها نهجا وصفیا-تحلیلیا ان تستکشف الجوانب الفنیه والدلالیه من قناع الشخصیات التراثیه فی اعمال سلیمان العیسی الشعریه ووصلت فی حصیلتها إلی الوان عدیده من توظیف قناع هذه الشخصیات التی تمت بصله وطیده بالشوون الدینیه، والادبیه، والتاریخیه، والشعبیه، ویحدد الشاعر لجمیعها توظیفا واسلوبا خاصا یقدر ببساطه وسهوله ان یهدم جدار مسافات زمنیه شاسعه سدت بینه وبین الشخصیات الاخری التی یستهدفها فی شعره. یدل قناع الشخصیات الدینیه فی شعره علی التزامه الوثیق بالقیم الإسلامیه السامیه، ویحظی قناع الشخصیات الادبیه فی شعره بمدی مشابهه مطلقه یراها بینه وبین الشاعر المستحضر. یستفید الشاعر من قناع الشخصیات التاریخیه لیعتبر بالنصره والهزیمه من مصیرها، وینوی مغامرات الشخصیات الشعبیه لیکشف عن ظروف جدیده تشغر منها حیاته الراهنه

تخیل و تصویر، دو عنصر بهم پیوسته شعرکودک ونوجوان هستند. مبنای تصویرهای ناب شاعرانه، تخیل فراگیر است که ازمشاهده واقعیت ها سرچشمه می گیرد. تصویر، عامل انعکاس و برحسته سازی محتوا و درونمایه شعر است. عنصرخیال در شعر کودکان ونوجوانان، باتقویت ذهن و ایجاد خلاقیت درآنان، روح وروانشان را تلطیف و نگاهی برتر وهنری به ایشان می بخشد که بتوانند میان تصاویرذهنی وعینی ارتباط برقرارکنند. تصویر به دونوع ساده و چندبعدی تقسیم می شود، تصویرهای چندبعدی غالبا پیچیده هستند. یک تصویر چندبعدی که حاصل رویهم گذاشتن چند تصویراست هسته تصویری را بوجود می آورد. ارزش وزیبایی هسته های تصویری با مجموعه ای ازتصویرهای پایه و پیرو و پایانی براساس میزان تخیل وعاطفه واحساس شاعر تعیین می شود. در بررسی پیش رو براساس شیوه توصیفی- تحلیلی- تطبیقی، معلوم شد که هسته های تصویری درشعر محمدکاظم مزینانی، انتزاعیتر وپیچیده تر هستند واز قوه شاعری بیشتری برخوردارند. درحالیکه هسته های تصویری اشعارسلیمان العیسی عینی ترند وبا موضوعات واقعیترمانند میهن، ملیت، همبستگیهای قومی تناسب بیشتری دارند.

نشانه شناسی ادبی از شیوه های نقد جدید ادبی است که به بررسی نقش نشانه های زبانی در خلق مضمون های شعری می پردازد و با کاوش در لایه های ثانویه متن، کنش های درونی آن را کشف و مدلول و مقصود اصلی شاعر را بازنمایی می کند. پیرس یکی از مشهورترین نظریه پردازان نشانه شناسی است که با ارایه الگوی سه وجهی برای نشانه، تحول عظیمی در این علم پدید آورد و زمینه را برای نقد ساختار دلالتی آثار ادیی فراهم آورد. مفهوم نشانه در این الگو از ارتباط، میان سه جزء آن، یعنی بازنمون، تفسیر و موضوع پدید می آید. نشانه ها در نظریه پیرس از زنجیره ای از دال ها و مدلول ها تشکیل می شوند که نوعی رابطه علی و معلولی بر آنها حاکم است. شعر جدید از لحاظ ساختار و محتوا با شعر قدیم کاملا تفاوت دارد و شاعر به جای بیان صریح مضمون های شعری اش از زبان مجازی و نشانه های زبانی کمک می گیرد و به شکلی غیر مستقیم اغراض شعری اش را بیان می کند. سلیمان العیسی، شاعر مشهور سوری، یکی از شاعران نوگرایی است که به خاطر گرایش متعهدانه اش به ادبیات و تفکرات ملی گرایی، میهن پرستی و وطن گرایی مهم ترین و پربسامدترین مضمون شعرش است. با توجه به اینکه سلیمان العیسی نیز برای بیان پیام های ادبی خود از زبانی پوشیده و غیر مستقیم و از نشانه های زبانی بهره می برد، پژوهش حاضر می کوشد بر اساس نظریه چالز پیرس به تحلیل نشانه های مربوط به مفهوم وطن پردازد و نقش رمزگان ها را در ساخت نشانه ها نقد کند. از نتایج این پژوهش می توان اشاره کرد به اینکه نشانه های وطن دوستی در اشعار سلیمان العیسی در قالب ساختار رمزگان های خالق اثر، زیبایی شناسی، مکانی، زمانی و بینامتنی تولید شده اند. وی از طریق چینش صحیح دلالت های صریح در کنار هم و در درون بافت متن، دلالت های ضمنی مفهوم وطن را با زبانی خیال انگیز بیان داشته و با این کار ذهن خواننده و مخاطب خود را از سطح ظاهری کلام به عمیق ترین لایه های متن هدایت کرده و اغراض ثانویه نهفته در ورای واژگان و عبارت های شعرش را بازگو ساخته است.

فی إطار الادب المقارن، یسعی هذا البحث إلی مقارنه وشرح بعض المفاهیم التربویه الشایعه فی دیوان الاطفال لکل من احمد شوقی وسلیمان العیسی من خلال دراسه قصایدهما. وبما ان ادب الاطفال یعد من الجوانب المهمه فی ادب ای شعب وبلد، لذلک من الاهمیه بمکان معالجته؛ وهنا تتبادر هذه الاسیله إلی الذهن: ما هی المفاهیم التربویه المشترکه فی دیوان الاطفال لاحمد شوقی وسلیمان عیسی، وما هو سبب الاختلافات المفهومیه فی قصاید الشاعرین؟ تتمثل فرضیتنا فی ان کلا الشاعرین تاثرا بمجتمعهما، وان الآثار التربویه المشترکه لقصایدهما تنبع من الاهتمامات المقترنه بتربیه الاطفال. بسبب الاسبقیه الزمنیه لاحمد شوقی وتاثره الاکبر بالثقافه الغربیه، ونظرا لتاثر سلیمان العیسی بالتیارات الادبیه الجدیده والاحداث السیاسیه فی عصره، فقد تعامل کل منهما مع موضوع التربیه الاخلاقیه والاجتماعیه. تظهر نتایج البحث ان کلا من الشاعرین قد اولی فی قلب ومحتوی قصایده اهتماما کبیرا بالمفاهیم التربویه التی تعتبر قیمه من کل النواحی. وهکذا، وعلی الرغم من الاختلافات، یمکننا اعتبار المفاهیم المشترکه بینهما علی انها الاهتمام بالقیم الاخلاقیه والاجتماعیه، والحریه، والوطنیه، والاستقلال عن الاستعمار الاجنبی.

حکایت روباه و کلاغ از دیرباز موردتوجّه شاعران و داستان سرایان قرار گرفته است، شاعران در کشورهای مختلف، به زبان‎های متنوع و با سبک‎های متمایز این داستان را به نظم کشیده‎اند. در این پژوهش به بررسی و مقایسه سروده‎های چهار شاعر؛ حبیب یغمائی، (شاعر فارسی زبان) و علی اکبر صابر (سراینده اشعار ترکی) و سلیمان العیسی، شاعر سوری محمد عثمان جلال شاعر مصری تبار می‎پردازیم. این جستار با روش توصیفی-تحلیلی بر اساس مکتب آمریکایی (که در تطبیق دو ادب اصل تأثیرگذاری و تأثیرپذیری و داشتن ارتباط تاریخی را شرط واجب نمی‎داند) در ادبیات تطبیقی می‎کوشد جنبه های مختلف زیبایی شناسانه، نوآوری، شباهت‎ها، تفاوت‎ها و کارکردهای مختلف قصیده «روباه و زاغ» در چهار سطح؛ آوایی (موسیقی درونی و بیرونی)، بلاغی (کارکردهای زیبایی شناسی) لایه نحوی و فکری در آثار چهار شاعر نامبرده را ارزیابی کند. بررسی متون شعری این شاعران نشان می دهد که همه آن ها، جهت زیبا و جذاب جلوه دادن سرودۀ خود به موسیقی شعر، اهتمام ویژه‎ای داشته‎اند و از انواع تشبیهات و استعارات و جناس‎ها استفاده نموده‎اند. توجّه به واج‎آرایی و ضرب‎آهنگ شعر در سروده سلیمان العیسی نسبت به سه شاعر دیگر، کمتر است، شعر یغمائی، صابر و عثمان جلال دارای ردیف و قافیه و آهنگین است و کودکان به راحتی قادر به حفظ آن هستند، ولی سروده سلیمان العیسی به سبک شعر نو است و ضرب‎آهنگ آن چندان ملموس نیست. در لایه فکری، هدفشان تعلیم و تربیت و دوری از چاپلوسی و راست گویی کودکان است. یغمائی دریافت پیام متن را به عهدۀ مخاطب نهاده است ولی شعرای دیگر به پیام داستان اشاره نموده‎اند.

یعتبر الرمز بوصفه أرقی أنواع التخیل الذی یربط مخیلة الفنان ولاشعور الأدیب بالحقائق الکونیة؛ من أکثر الآلیات الفنیة استعمالاً فی النصوص الأدبیة بأنواعها المختلفة. فی أدب الأطفال وبرغم سطحیة التفکیر لدی المخاطب وعدم إدراکه للدلالات السیمیائیة الموجودة فی النص، فالحاجة ملحة لتوظیف الرموز ذات الدلالات المعروفة إلی جانب خلق رموز ذات دلالات تعبیریة جدیدة بهدف نقل المفاهیم الانتزاعیة إلی مخیلة الأطفال، وإثراء مخیلتهم البدائیة وتطویرها فضلاً عن توسیع أفق نظرتهم للحیاة. تعتبر الرموز الطبیعیة من أکثر الرموز استعمالاً فی أدب الأطفال، حیث یقوم الشاعر والکاتب بخلق رموز عبر الاستعانة بعناصر الطبیعة کالجبل والودیان والبحر و. . .، فی محاولة منه لتجسید الأفکار والمفاهیم المجردة ونقلها إلی مخیلة الأطفال لتصبح مفاهیما حسیة ویکون الطفل قادراً علی إدراکها. تسعی هذه الدراسة عبر الاعتماد علی المنهج الوصفی والتحلیلی لتبیین الظواهر الطبیعیة التی وردت فی شعر الشاعر السوری سلیمان العیسی وأخذت دلالات رمزیة، وصولاً لمعرفة أهداف الشاعر فیما یتعلق باستخدام الرموز. ومن أهم النتائج التی توصلنا إلیها من خلال هذه الدراسة، هی أن استخدام الشاعر للرموز الطبیعیة الشخصیة وغیرها یدخل فی إطار طموحاته الخاصة وهی الأمل بالمستقبل وخلق روح المثابرة لدی الأطفال والیافعین بغیة الوصول إلی الطموحات القومیة منها المقاومة وانتصار الأطفال الفلسطینیین. ثم إن الشاعر یستعین باسلوب الانزیاح لوصف بعض الرموز المعروفة لتحبیبها فی أذهان الأطفال وتغییر رؤیة الأطفال نحوها.